در اينده اي نه چندان دور ، هوش تقويت شده يا هوش مصنوعي که هر دو فراتر از هوش انساني هستند مي توانند تمامي امور را در دست گيرند . يک دانشمند رياضي دان که شاعر نيز هست، در تخيلات علمي خود سرنوشت انسان را در چنين شرايطي، تصوير مي کند.
در کاليفرنياي سال 2025 مدرسه اي به نام "فيرمانت" وجود دارد که شعار آن اينست: "سخت بکوشيد تا از قافله عقب نمانيد." شايد اين شعار چندان الهام بخش به نظر نيايد اما براي طرفداران "ورنور وينج" ، نويسنده امريکايي که افسانه علمي او شهرت زيادي پيدا کرده است، اين شعار ، جاه طلبانه ترين ، و شايد دور از دسترس ترين، هدف يکايک انسانها باشد.
دکتر وينج که رياضي دان و دانشمند رايانه است ، اثري تحت عنوان " پايان رنگين کمان" آفريده است که پنج جايزه "هوگو" گرفته و با نقدهاي مثبتي از منابع مختلف از جمله از مهندساني که امکان پذير بودن تصورات او از لحاظ علمي را تحليل کرده اند، روبرو شده است.
اساس اين اثر، مطلبي است که در رساله دکتراي او در سال 1993 ديده مي شود. او در اين رساله پيش بيني کرد کامپيوترها آنقدر قوي خواهند شد که شکل جديدي از "ابر هوش" پديد خواهند آورد.
دکتر وينج وضعيت انسان در سال 2030 را به حاشيه يک سياهچاله تشبيه مي کند: مرزي که از آن فراتر قوانين قديمي ديگر کاربرد ندارند زيرا همانقدر که تمدن امروزي ما براي يک ماهي حوض غيرقابل درک است، هوش و فناوري ماوراء انسان نيز براي ما غيرقابل درک خواهد بود .
معمولا رسيدن به ماوراء هوش انسان را "اوج شعف" دانشمنداني توصيف مي کنند که فقط و فقط به فناوري مي انديشند، اما دکتر وينج چنين " سعادت بي پاياني" را پيش بيني نمي کند. او به عنوان يک دانشمند رايانه شايد از شگفتي آفريني هاي فناوري لذت ببرد اما نيمه ديگر وجود او به عنوان يک نويسنده ، مصيبت ها و نگراني هايي را براي انسان در افق مشاهده مي کند که در سرنوشت يکي از شخصيت هاي کتابش بازتاب مي يابد.
در اين کتاب، "رابرت" يک استاد ادبيات انگليسي و شاعري نامدار است که دچار "آلزايمر" مي شود و تا سال 2025 در يک خانه سالمندان روزگار مي گذراند اما در اين زمان، ظاهرا با شتاب گرفتن پيشرفت فناوري ، پيشي گرفتن هوش رايانه از انسان نزديک مي شود و فناوري معجزه مي کند. او بخش اعظم توانايي هاي مغزش را دوباره به دست مي آورد، بدن 75ساله اش دوباره جوان مي شود و حتي چين و چروکهاي صورتش هم از بين مي رود.
اما او چنان در اين دنياي جديد گمگشته است که براي آموختن مهارتهاي اوليه زندگي ناگزير به دبيرستان بازمي گردد. ويکي پديا، حيات دوم، جهان جنگ افزارها، آي فون و ارسال پيام فوري، همه و همه به فناوري هايي قديمي تبديل شده اند و اکنون همه افراد با همه چيز و همه کس ارتباط دارند.
با لنزهاي تماسي ويژه، کامپيوترهايي که در لباس شما کارگذاشته شده اند و حسگرهايي که در هرجا که هر فرد قدمي مي گذارد پراکنده اند، فرد تمام مدت جريان پيوسته اي از متن ها و منظره هايي مجازي را مشاهده مي کند که جاي صحنه هاي زندگي واقعي را مي گيرند.
زماني که شما با دوستي در راه دور "چت" مي کنيد، تصويري کاملا زنده از او در کنار شما ظاهر مي شود و مي توانيد صحنه اي را که شما و تصوير مجازي دوستتان در آن قرار داريد، به دلخواه هر دونفر تغيير دهيد، مثلا در کنار برجهاي متحرک قرون وسطي يا ساختمان هاي مدرن و اين در حالي است که همزمان هر يک از شما دو نفر مي توانيد بطور خصوصي با شبکه هاي گسترده اي از انسانها و رايانه ها ارتباط داشته باشيد.
براي رابرت، انساني غيراجتماعي که در دوران گذشته به زحمت آموخته بود ايميل بفرستد، اين دنياي جديد ، جهنمي چند وجهي است. او به سراغ کتابخانه اي که زماني پاتوق هميشگي اش بود مي رود، اين کتابخانه که روزگاري مرکز تجمع روشنفکران دانشگاه بود، اکنون چنان تعداد بازديد کنندگانش کم شده است که قرار است کتابهاي کاغذي آن را از بين ببرند تا براي نوعي پارک موضوعي مجازي جا باز شود.
در اين کتابخانه او چند تن از "بيماران اصلاح شده" را مي بيند که هنوز کتاب مي خوانند و از ماشين هاي "باستاني" مانند لپ تاپ استفاده مي کنند. آنها که گروه خود را "توطئه پيران" مي خوانند، توطئه مي کنند که به کمک هم کتابخانه محتوي کتابهاي کاغذي را نجات دهند و اين در حالي است که سعي مي کنند دريابند که آيا مهارت هايشان هنوز به درد کسي مي خورد يا نه.
دکتر وينج که اکنون 63ساله است نگران آنست که در سال 2025 چه خواهد شد؟ آيا کسي بازهم کتابي خواهد خواند و يا دانش جاري در شبکه ها بر سر روشنفکران همان بلايي را خواهد آورد که انقلاب صنعتي بر سر هنرمندان کارگاه نساجي لودايتLuddite آورد.
در اوايل قرن نوزدهم ميلادي، کارکنان کارگاه نساجي لودايت انگلستان در اعتراض به جايگزيني ماشين به جاي انسانها دست به شورش زدند و قلاب هاي مکانيکي را شکستند.
به گفته او انسانهاي کتاب "پايان رنگين کمان"، به اندازه پروانه ها مي توانند افکارشان را متمرکز کنند. آنها روي يک موضوع متمرکز مي شوند، آن را به شيوه خاصي به کار مي گيرند و سپس به سراغ موضوع ديگري مي روند.
در حال حاضر مردم نگران آن هستند که ديگر چيزي به نام اشتغال مادام العمر وجود ندارد. اما اين مساله تا کجا مي تواند ادامه پيدا کند؟ نويسنده مي گويد " مي توانم دنيايي را تصور کنم که در آن همه کارها موقتي است و زمان آنها به يک دقيقه هم نمي رسد."
اين تصور نگران کننده اي است اما دکتر وينج آن را به عنوان شکل ممکني از آينده که مطلوب تر از همه ديگر شکل ها ست توصيف مي کند: تقويت هوش يا "IA" که در آن انسانها با به اشتراک گذاشتن دانش خود با ديگرانند و با رايانه ها و حتي با مرتبط کردن داخل مغز با ماشين ها ، مرتب هوشمند تر مي شوند .
به نظر او، هوش مصنوعي مي تواند جايگزين هوش تقويت شده شود زيرا هوش مصنوعي قادر است به شدت از هوش نوع انسان پيشي گيرد. او معتقد است اگر چنين اتفاقي بيفتد ماشين هاي ابر هوشمند نه ديگر راضي مي شوند براي اربابان انسانشان کار کنند و نه آنکه در آزمايشگاهها محدود بمانند.
وينج در رساله سال 1993 خود مي نويسد: مجسم کنيد که در خانه خود هستيد و ارتباط شما با دنياي خارج، ارتباطاتي محدود با اربابانتان است. اگر اين ارباب ها با سرعتي - مثلا يک ميليون برابر آهسته تر از شما- فکر کنند، مطمئنا بعد از چند سال (به نسبت زمان شما) براي رها شدن از سيطره اين اربابان، توصيه هاي مفيدي به ذهنتان خطور خواهد کرد.
دکتر وينج براي جلوگيري از چنين اتفاقي همواره به انسانها توصيه مي کند که با "همکاري" با رايانه ها با هوش تر شوند.
در کتاب "پايان رنگين کمان" حتي شخصيتي که به شدت ضد فناوري است، با ماشين هايش همراه است و شواهدي وجود دارد که نشان مي دهد "هوش فرا انساني" از طريق يک شبکه مافوق هوشمند متشکل از انسان و کامپيوتر پديد آمده است.
اما به گفته دکتر وينج شايد اين اتفاق نيفتد و هوش بزرگي که وقايع را به گونه اي اسرار آميز هدايت مي کند، شايد فقط و فقط ماشين باشد.
و اگر واقعا ماشين ها مهار امور را در دست بگيرند، چه بر سر ما خواهد آمد؟
دکتر وينج مي گويد " امکان دارد موجودات مصنوعي فراانساني، از ما به همان ترتيبي استفاده کنند که ما از الاغ ها و گاو ها استفاده کرده ايم. اما او ترجيح مي دهد اميدوار باشد که آنها بيشتر طرفداران حفاظت از محيط زيستي باشند که مايلند گونه هاي ضعيف تر را حفظ کنند حتي اگر اين کار صرفا از بخاطر حفظ منافع خودشان باشد.
نويسنده، موجودات فراانساني را مجسم مي کند که دور هم نشسته اند و با استدلالهاي قوي خود مي گويند: شايد وجود انسانها در دور و اطرافمان لازم باشد زيرا آنها موجوداتي طبيعي هستند که مي توانند در شرايط مصيبت باري که بتواند باعث نابودي فناوري شود، زنده بمانند. در چنين شرايطي آنها باقي خواهند ماند تا چيزهاي مهم را بازگردانند. چيزهاي مهمي مانند: ما.

منبع: نيويورک تايمز
انتهای خبر / خبرگزاری جمهوری اسلامی (ايرنا) / کد خبر 147064